سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
773
تاريخ ايران ( فارسى )
شد با دريافت دويست هزار ليره در تاريخ بيستم مارس 1931 يعنى موقع شروع جمع آورى اسكناسهاى خودش از حقوق خويش صرفنظر كند . دولت ايران هم در مقابل موافقت كرده كه تعهد بانك را دائر به پرداخت حق الامتياز از منافع خالص خود ملغى كند . اينطور معلوم مىشود كه دولت ايران تصور مىكند بانك شاهنشاهى ايران تقاضاهاى او را به طرز رضايتبخشى اجابت كرده است . بالاخره بريتانيا باوضاع مالى ايران كمك نمود به اين ترتيب كه ادعاهاى خود را راجع به 5 / 4 ميليون ليره به دو ميليون ليره تقليل داده و آن را به صورت پرداخت ساليانه 180 هزار ليره تا 25 سال قبول كرد . دولت ايران اين معاملهء سخاوتمندانه را پنج سال قبل پذيرفت ولى قانون آن هنوز از مجلس نگذشته است . اهميت شركت نفت ايران و انگليس در اين كتاب مشروحا ذكر شده و قابل توجه - است كه شاه در اين اواخر مراكز بسيارى از صنايع نفت و مخصوصا پالايشگاه آبادان را ديدن كرد . اعليحضرت نسبت به كليهء تأسيسات بازديده شده اظهار رضايت فرمود و به علت منافع سرشار فعلى شركت واضح است كه مبلغ هنگفت حق امتيازى كه بدولت ايران پرداخت مىشود يكى از اركان مالى او را تشكيل ميدهد . اوضاع ايران در سال 1930 همانطور كه بيان كرديم اوضاع ايران به تندى و شايد بسيار هم تند دارد تغيير مىكند ، در هرصورت اين تحول و تغيير عمل بسيار دشوارى - است . حكام و استانداران قديمى با طمعى كه داشتند كارهاى خود را توسط كارمندان محلى بانجام رسانيده و بهر ترتيبى بود ثروتى اندوخته و املاكى در اطراف موطن اصلى خود بچنگ ميآوردند ، امروزه بجاى فرزندان خانوادههاى معروف و مشهور ، عمال نظامى از تهران به اطراف فرستاده ميشوند كه اغلب هم به زودى تغيير مأموريت مىيابند . اينان بر مردمى كه بر آنها حكومت ميكنند كمتر علاقه دارند ، برعكس با اهالى ولايات بطور حقارت رفتار كرده و پولهائى را كه بچنگ ميآورند يا در تهران و يا در اروپا خرج ميكنند . علاوه بر اين ميزان مالياتها بالا رفته و تماما بدون چونوچرا وصول مىشود ، در صورتى كه در زمان قديم معمول بود كه با مأمور وصول ماليات تبانى كنند و اغلب